Các phương pháp phòng trị bệnh sử dụng kháng sinh và hóa chất giúp xử lý nhanh và hiệu quả đối với các tác nhân gây bệnh, tuy nhiên các phương pháp này đang đối mặt với các rủi ro liên quan đến chất lượng thực phẩm và sự an toàn của người sử dụng khi bị lạm dụng. Trong khi đó, việc nghiên cứu các chiết xuất sản phẩm từ tự nhiên, ứng dụng trong nuôi trồng thủy sản nói chung và nuôi tôm nói riêng thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, nhà quản lý, người nuôi tôm và người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Chế phẩm thảo dược - phòng bệnh đường ruột cho tôm

Việt Nam là quốc gia có nguồn tài nguyên thực vật phong phú và đa dạng với hơn 12.000 loài, trong đó hơn 6.000 loài thực vật có tác dụng làm thuốc và có tiềm năng ứng dụng cho người và động vật. Do vậy, việc phát huy nguồn tài nguyên thiên nhiên sẵn có đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và xã hội của đất nước. Trà xanh, mật gấu và tỏi là các loại thảo dược phổ biến khắp các vùng miền của tổ quốc, chúng thường được sử dụng như thức uống hay gia vị, thực phẩm cho con người. Tuy nhiên, các thông tin ứng dụng của chúng trên vật nuôi thủy sản nói chung và tôm nuôi nói riêng thì còn hạn chế. Năm 2022, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giao Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển công nghệ cao là đơn vị chủ trì nhiệm vụ: “Nghiên cứu tạo chế phẩm kích thích bắt mồi, thúc đẩy sự tăng trưởng, phòng và trị bệnh cho tôm thẻ chân trắng (Liptopenaeus vannamei) từ cây dược liệu, mã số UDPTCN. 05/22-24” do TS. Lê Văn Nhân làm chủ nhiệm, thực hiện từ 01/2022-12/2025. Nhiệm vụ cho kết quả phân tích chiết xuất methanol của lá cây mật gấu có 53 thành phần hóa học, trà xanh có 32 hợp chất và tỏi có 30 hợp chất. Bên cạnh đó, cao chiết tỏi có đường kính vòng kháng khuẩn đối với vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus gây bệnh hoại tử gan tụy cấp tính trên tôm được ghi nhận từ 10,41-15,32 mm (tương ứng nồng độ cao chiết từ 200-500 mg/mL), tiếp đến là cao chiết trà xanh từ 10,82-16,52 mm (ở nồng độ tương ứng từ 200-500 mg/mL) và cao nhất là cao chiết mật gấu với đường kính vòng kháng khuẩn từ 12-24 mm (tương ứng với nồng độ cao chiết từ 50-500 mg/mL). Nồng độ ức chế tối thiểu của lá cây mật gấu là 62,5 µg.mL-1, lá trà xanh và tỏi là 125 µg.mL-1. Nồng độ diệt khuẩn tối thiểu tương ứng là 125 µg.mL-1 (lá mật gấu) và 250 µg.mL-1 (lá trà xanh và tỏi).

Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu thu được, đơn vị chủ trì đã đăng ký thành công Bằng độc quyền giải pháp hữu ích số 4184 theo Quyết định số 106276/QĐ-SHTT.IP ngày 13/06/2025 với Tên Giải pháp hữu ích là “Quy trình sản xuất hỗn hợp chiết phân đoạn các chất có hoạt tính kháng khuẩn từ cây mật gấu (Gymnanthemum amygdalinum)”. 

 Bên cạnh đó, nhiệm vụ cũng đã xây dựng được quy trình tạo chế phẩm kích thích bắt mồi, thúc đẩy sự tăng trưởng, phòng và trị bệnh cho tôm thẻ chân trắng (Liptopenaeus vannamei) từ chiết xuất của cây trà xanh, mật gấu và tỏi. Kết quả thử nghiệm ở quy mô phòng thí nghiệm bước đầu cho thấy việc bổ sung chế phẩm thảo dược vào thức ăn cho tôm chân trắng giúp tôm nuôi phát hiện nhanh hơn, nhận biết và sử dụng thức ăn hiệu quả hơn, tăng trưởng và tỷ lệ sống cao hơn so với đối chứng (không phối trộn chế phẩm). Đây chính là cơ sở để nghiên cứu, phát triển và mở rộng quy mô sản xuất loại chế phẩm thảo dược này nhằm ứng dụng rộng rãi trong ngành nuôi tôm, góp phần giảm thiểu việc sử dụng kháng sinh, hóa chất, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển bền vững nghề nuôi tôm ở nước ta và trên thế giới. 

Cung cấp tin: Bùi Hiển – Ban Ứng dụng và Triển khai công nghệ