Nghiên cứu cho thấy, ngay cả một giấc ngủ ngắn vào buổi chiều cũng đủ để tái tổ chức các kết nối giữa các tế bào thần kinh, từ đó giúp não bộ lưu trữ thông tin mới hiệu quả hơn. Trước đây, những tác động này chỉ được ghi nhận sau một đêm ngủ đủ giấc. Phát hiện mới cho thấy ngủ trưa có thể “giải tỏa” não bộ và đưa nó trở lại trạng thái sẵn sàng học tập, đặc biệt hữu ích trong những giai đoạn làm việc với cường độ cao.

“Kết quả của chúng tôi cho thấy ngay cả những khoảng ngủ ngắn cũng có thể tăng cường khả năng mã hóa thông tin mới của não bộ,” Giáo sư Christoph Nissen, trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết. Ông hiện là Trưởng khoa các chuyên ngành tâm thần, Giám đốc Trung tâm Y học Giấc ngủ tại HUG và Giáo sư chính thức Khoa Tâm thần, Trường Y UNIGE.

Điều gì xảy ra trong não khi ngủ trưa?

Trong suốt cả ngày, não bộ liên tục hoạt động để xử lý các ấn tượng, suy nghĩ và thông tin mới, đồng thời củng cố các kết nối giữa các tế bào thần kinh (synapse). Những kết nối được tăng cường này là nền tảng quan trọng cho quá trình học tập. Tuy nhiên, khi hoạt động quá mức, chúng có thể dẫn đến tình trạng “bão hòa”, khiến khả năng tiếp thu thông tin mới của não giảm dần theo thời gian.

Giấc ngủ đóng vai trò điều hòa lại hoạt động này, giúp não bộ phục hồi mà không làm mất đi các thông tin quan trọng. “Nghiên cứu cho thấy quá trình ‘tái thiết lập synapse’ này có thể diễn ra chỉ với một giấc ngủ trưa, tạo thêm không gian cho việc hình thành các ký ức mới,” Giáo sư Nissen giải thích.

Giáo sư Kai Spiegelhalder, Trưởng bộ phận Nghiên cứu giấc ngủ tâm thần và Y học giấc ngủ tại Trung tâm Y khoa Đại học Freiburg, cũng nhấn mạnh: “Nghiên cứu giúp chúng ta hiểu rõ tầm quan trọng của ngay cả những khoảng ngủ ngắn đối với sự phục hồi tinh thần. Một giấc ngủ trưa ngắn có thể giúp đầu óc minh mẫn hơn và tiếp tục làm việc với sự tập trung cao.”

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành trên 20 người trẻ khỏe mạnh, những người hoặc ngủ trưa hoặc thức suốt trong hai buổi chiều khác nhau. Thời gian ngủ trưa trung bình kéo dài khoảng 45 phút.

Do không thể đo trực tiếp các synapse ở người khỏe mạnh, nhóm nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp không xâm lấn đã được kiểm chứng, như kích thích từ xuyên sọ (TMS) và đo điện não đồ (EEG), để đánh giá sức mạnh và tính linh hoạt của các kết nối thần kinh.

Kết quả cho thấy sau giấc ngủ trưa, sức mạnh tổng thể của các kết nối synapse trong não giảm xuống – một dấu hiệu cho thấy tác dụng phục hồi của giấc ngủ. Đồng thời, khả năng hình thành các kết nối mới của não bộ lại tăng lên đáng kể. Điều này đồng nghĩa với việc não sẵn sàng học hỏi tốt hơn so với khi phải thức trong cùng khoảng thời gian.

Lợi ích trong đời sống hằng ngày

Nghiên cứu mang lại lời giải thích sinh học cho hiện tượng nhiều người làm việc hiệu quả hơn sau khi ngủ trưa. Đặc biệt trong những ngành nghề hoặc hoạt động đòi hỏi hiệu suất tinh thần hay thể chất cao – như âm nhạc, thể thao hoặc các lĩnh vực liên quan đến an toàn – ngủ trưa có thể là một chiến lược giúp duy trì phong độ. “Một giấc ngủ trưa có thể giúp duy trì hiệu suất trong điều kiện áp lực cao,” Giáo sư Nissen cho biết.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng lưu ý rằng những rối loạn giấc ngủ thỉnh thoảng không nhất thiết dẫn đến suy giảm hiệu suất. Với chứng mất ngủ mạn tính, hệ thống điều hòa giấc ngủ hay thức về cơ bản vẫn hoạt động, nhưng các yếu tố như lo âu và thói quen ngủ không phù hợp mới là nguyên nhân chính. Trong những trường hợp này, liệu pháp nhận thức – hành vi cho mất ngủ (CBT-I) được đánh giá là hiệu quả hơn so với thuốc ngủ, vốn có thể làm gián đoạn quá trình phục hồi tự nhiên của não và dẫn đến nguy cơ lệ thuộc.