Những người tham gia nghiên cứu đều mắc hội chứng chuyển hóa, đây là tình trạng kết hợp giữa thừa cân, tăng huyết áp, rối loạn đường huyết và rối loạn mỡ máu. Trong hai ngày, họ áp dụng chế độ ăn giảm năng lượng, gần như chỉ gồm yến mạch. Kết quả cho thấy mức cholesterol của nhóm này cải thiện rõ rệt so với nhóm đối chứng. Đáng chú ý, hiệu quả tích cực này vẫn được duy trì sau sáu tuần. Các nhà nghiên cứu cho rằng chế độ ăn yến mạch đã làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột.

Thực tế, tác dụng có lợi của yến mạch đối với quá trình chuyển hóa không phải là điều mới mẻ. Ngay từ đầu thế kỷ 20, bác sĩ người Đức Carl von Noorden đã sử dụng yến mạch để điều trị cho bệnh nhân tiểu đường và đạt được những kết quả ấn tượng.

“Ngày nay, chúng ta đã có nhiều loại thuốc hiệu quả để điều trị bệnh tiểu đường,” bà Marie-Christine Simon, phó giáo sư trẻ tại Viện Khoa học Dinh dưỡng và Thực phẩm, Đại học Bonn, cho biết. “Vì vậy, phương pháp này gần như bị lãng quên trong nhiều thập kỷ qua.”

Mặc dù những người tham gia thử nghiệm hiện tại không mắc tiểu đường, họ đều có hội chứng chuyển hóa – yếu tố làm tăng nguy cơ phát triển bệnh tiểu đường trong tương lai. Hội chứng này bao gồm thừa cân, tăng huyết áp, đường huyết cao và rối loạn chuyển hóa lipid.

“Chúng tôi muốn tìm hiểu chế độ ăn đặc biệt dựa trên yến mạch ảnh hưởng như thế nào đến những bệnh nhân này,” bà Simon, đồng thời là thành viên của các lĩnh vực nghiên cứu liên ngành Life & Health và Sustainable Futures tại Đại học Bonn, cho biết.

300 gram yến mạch mỗi ngày

Những người tham gia được yêu cầu ăn yến mạch nấu với nước ba bữa mỗi ngày và chỉ được bổ sung thêm một lượng nhỏ trái cây hoặc rau củ. Tổng cộng có 32 nam và nữ hoàn thành chế độ ăn này. Trong hai ngày, mỗi người tiêu thụ 300 gram yến mạch/ngày và chỉ nạp khoảng một nửa lượng calo so với bình thường. Nhóm đối chứng cũng áp dụng chế độ ăn giảm năng lượng, nhưng không sử dụng yến mạch.

Cả hai nhóm đều ghi nhận lợi ích từ việc thay đổi chế độ ăn. Tuy nhiên, hiệu quả ở nhóm ăn yến mạch rõ rệt hơn nhiều. “Mức cholesterol LDL – loại cholesterol đặc biệt có hại – giảm khoảng 10%. Đây là mức giảm đáng kể, dù chưa thể so sánh hoàn toàn với tác dụng của các loại thuốc hiện đại,” bà Simon nhấn mạnh. “Ngoài ra, trung bình mỗi người giảm được khoảng 2 kg cân nặng và huyết áp cũng giảm nhẹ.”

Việc giảm LDL cholesterol đặc biệt có ý nghĩa đối với sức khỏe. Khi nồng độ LDL trong máu quá cao, chúng sẽ lắng đọng trên thành mạch máu, hình thành các mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch.

Không những vậy, các mảng xơ vữa này có thể bị vỡ, chẳng hạn khi huyết áp tăng đột ngột do vận động mạnh, căng thẳng hay tức giận. Khi đó, cục máu đông có thể hình thành và làm tắc nghẽn hoàn toàn mạch máu, hoặc các mảnh vỡ theo dòng máu di chuyển và gây ra nhồi máu cơ tim hay đột quỵ.

Yến mạch thúc đẩy sự phát triển của vi khuẩn đường ruột “có lợi”

Vậy yến mạch mang lại tác dụng tích cực bằng cách nào? “Chúng tôi nhận thấy việc tiêu thụ yến mạch làm tăng số lượng một số loại vi khuẩn nhất định trong đường ruột,” bà Linda Klümpen, đồng nghiệp của bà Simon và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết.

Hệ vi sinh vật đường ruột ngày càng trở thành trọng tâm của các nghiên cứu khoa học, bởi các vi khuẩn này đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển hóa thức ăn. Chúng tạo ra các sản phẩm chuyển hóa và giải phóng vào môi trường xung quanh, cung cấp năng lượng cho tế bào ruột và giúp chúng hoạt động hiệu quả hơn.

Một phần các sản phẩm chuyển hóa này còn được đưa vào máu và có thể tác động đến nhiều cơ quan trong cơ thể. “Chúng tôi cho thấy vi khuẩn đường ruột tạo ra các hợp chất phenolic khi phân giải yến mạch,” bà Klümpen giải thích. “Các nghiên cứu trên động vật trước đây đã chứng minh một trong số đó – axit ferulic – có tác dụng tích cực đối với chuyển hóa cholesterol. Điều này dường như cũng đúng với một số sản phẩm chuyển hóa khác.”

Đồng thời, một số vi sinh vật khác giúp “xử lý” axit amin histidine – chất mà cơ thể có thể chuyển hóa thành một phân tử bị nghi ngờ làm tăng tình trạng kháng insulin. Kháng insulin là đặc điểm then chốt của bệnh đái tháo đường.

Ăn nhiều yến mạch trong hai ngày hiệu quả hơn ăn ít trong sáu tuần

Các tác động tích cực của chế độ ăn yến mạch ngắn hạn vẫn có xu hướng duy trì sau sáu tuần. “Một chế độ ăn yến mạch cường độ cao trong thời gian ngắn, được lặp lại định kỳ, có thể là cách dung nạp tốt để giữ cholesterol ở mức bình thường và phòng ngừa bệnh tiểu đường,” bà Simon nhận định.

Tuy nhiên, trong nghiên cứu hiện tại, yến mạch chỉ phát huy tác dụng rõ rệt khi được tiêu thụ với lượng lớn và kết hợp với việc giảm calo. Chế độ ăn kéo dài sáu tuần, trong đó người tham gia chỉ ăn 80 gram yến mạch mỗi ngày mà không có hạn chế khác, chỉ mang lại hiệu quả khiêm tốn.

“Bước tiếp theo là làm rõ liệu một chế độ ăn yến mạch cường độ cao, lặp lại mỗi sáu tuần, có thể mang lại hiệu quả phòng ngừa lâu dài hay không,” bà Simon cho biết thêm.

Phương pháp nghiên cứu

Tổng cộng có 68 người tham gia thử nghiệm. Trong nghiên cứu ngắn hạn hai ngày, 17 người thuộc nhóm ăn yến mạch và 15 người thuộc nhóm đối chứng đã hoàn thành đầy đủ. Hai người trong nhóm đối chứng rút lui vì lý do cá nhân.

Ở nghiên cứu dài hạn sáu tuần, 17 người trong nhóm can thiệp và 17 người trong nhóm đối chứng tham gia đến cuối. Quy mô mẫu 17 người mỗi nhóm được tính toán dựa trên dữ liệu từ một thử nghiệm can thiệp trước đó.

Cả nghiên cứu ngắn hạn hai ngày và nghiên cứu sáu tuần đều là thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT). Trong loại hình nghiên cứu này, người tham gia được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: một nhóm nhận yếu tố can thiệp (yến mạch), nhóm còn lại thì không. Lý tưởng nhất là người tham gia không biết mình thuộc nhóm nào nhằm loại trừ hiệu ứng giả dược.

Tuy nhiên, trong các nghiên cứu dinh dưỡng, việc “làm mù” hoàn toàn thường không khả thi vì người tham gia biết mình đang ăn gì. Dù vậy, việc phân tích mẫu máu và mẫu phân được thực hiện theo cách “làm mù”: các nhà nghiên cứu không biết mẫu thuộc nhóm nào. Điều tương tự cũng áp dụng cho việc đo huyết áp và cân nặng, nhằm tránh sai lệch do kỳ vọng của nhà khoa học.

Mẫu máu và phân được thu thập trước khi người tham gia thay đổi chế độ ăn. Các chỉ số như huyết áp, cân nặng, chiều cao, vòng eo và tỷ lệ mỡ cơ thể cũng được đo. Lần đánh giá thứ hai diễn ra ngay sau hai ngày ăn yến mạch, tiếp theo là ba lần nữa sau 2, 4 và 6 tuần.

Quy trình phân tích tương tự cũng được áp dụng trong nghiên cứu thứ hai, khi người tham gia tiêu thụ 80 gram yến mạch mỗi ngày trong sáu tuần.

Các mẫu máu được phân tích để xác định nồng độ LDL cholesterol, cũng như hàm lượng dihydroferulic acid – một hợp chất phenolic được cho là do vi khuẩn đường ruột tạo ra và có lợi cho sức khỏe.