Một nghiên cứu mới do Viện Y tế Toàn cầu Barcelona (ISGlobal) chủ trì, phối hợp với Đại học Barcelona (UB), cho thấy phơi nhiễm ô nhiễm không khí trước sinh có liên quan đến sự suy giảm năng lực nhận thức ở trẻ sơ sinh. Kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giảm thiểu ô nhiễm không khí, đặc biệt trong thời kỳ mang thai, nhằm bảo vệ sự phát triển thần kinh của trẻ.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Environmental Pollution, phân tích dữ liệu từ 168 cặp mẹ – con tham gia dự án BiSC (Barcelona Life Study Cohort), được triển khai tại Barcelona trong giai đoạn 2018–2023.

Các nhà khoa học đã đánh giá tổng mức độ phơi nhiễm trong thai kỳ đối với nitrogen dioxide (NO₂), carbon đen (BC), bụi mịn PM2.5, cũng như hàm lượng đồng (Cu) và sắt (Fe) trong PM2.5. Việc đánh giá được thực hiện bằng các mô hình tiên tiến, kết hợp ước tính ô nhiễm với thông tin về thời gian sinh hoạt của thai phụ tại nhà, nơi làm việc và trong quá trình di chuyển.

Phương pháp mới đánh giá sự phát triển nhận thức

Sự phát triển nhận thức của trẻ được đánh giá bằng công nghệ theo dõi chuyển động mắt (eye-tracking) – một kỹ thuật không xâm lấn, cho phép đo lường cách trẻ xử lý thông tin thị giác.

Tổng cộng 180 trẻ được đánh giá khi 6 tháng tuổi, trong đó 75 trẻ được theo dõi lại ở thời điểm 18 tháng. Trong bài kiểm tra, trẻ được làm quen với một hình ảnh, sau đó quan sát đồng thời hai hình ảnh: một hình quen thuộc và một hình mới. Hệ thống ghi lại thời gian trẻ nhìn vào từng hình ảnh. Việc trẻ nhìn lâu hơn vào hình ảnh mới – được gọi là “xu hướng ưa thích cái mới” – cho thấy khả năng nhận diện hình ảnh quen thuộc và trí nhớ tốt hơn.

“Đây là nghiên cứu đầu tiên xem xét mối liên hệ giữa phơi nhiễm ô nhiễm không khí trong thai kỳ và sự phát triển thần kinh của trẻ bằng phương pháp theo dõi chuyển động mắt. Cách tiếp cận này mang lại thước đo khách quan và trực tiếp hơn, không phụ thuộc vào đánh giá của bác sĩ hay báo cáo từ người chăm sóc, qua đó trở thành công cụ mạnh mẽ và đổi mới trong đánh giá nhận thức sớm ở trẻ nhỏ,” bà Carmen Peuters, nhà nghiên cứu của ISGlobal và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết.

Ô nhiễm không khí làm suy giảm khả năng nhận thức

Phân tích cho thấy mức độ phơi nhiễm cao hơn với các chất ô nhiễm trong thai kỳ có liên quan đến sự suy giảm xu hướng ưa thích cái mới trong các bài kiểm tra trí nhớ thị giác, phản ánh năng lực nhận thức thấp hơn ở trẻ sơ sinh.

Mối liên hệ mạnh nhất được ghi nhận đối với carbon đen, bụi mịn PM2.5 và hàm lượng đồng trong PM2.5. Đáng chú ý, với tất cả các chất ô nhiễm, tác động tiêu cực được quan sát rõ rệt hơn ở bé trai so với bé gái, cho thấy khả năng tồn tại sự khác biệt về giới trong mức độ nhạy cảm.

“Có nhiều cơ chế sinh học có thể lý giải cách ô nhiễm không khí trong thai kỳ ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh. Các chất ô nhiễm có thể vượt qua hàng rào nhau thai, gây viêm toàn thân và stress oxy hóa ở thai nhi, từ đó cản trở quá trình phát triển não bộ,” ông Jordi Sunyer, điều phối viên dự án BiSC và là tác giả cao cấp của nghiên cứu, nhận định.

Hệ lụy đối với sức khỏe cộng đồng

Những phát hiện này bổ sung thêm bằng chứng cho thấy ô nhiễm không khí không chỉ gây tổn hại đến phổi và tim mạch, mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển thần kinh. Trước đó, nhóm nghiên cứu này cũng từng chỉ ra rằng phơi nhiễm ô nhiễm trong thai kỳ có liên quan đến những thay đổi trong cấu trúc não bộ của thai nhi.

“Kết quả của chúng tôi khẳng định thai kỳ là giai đoạn đặc biệt nhạy cảm trước các tác nhân môi trường, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của các chính sách môi trường nghiêm ngặt hơn cũng như các biện pháp bảo vệ có mục tiêu nhằm đảm bảo sức khỏe cho phụ nữ mang thai và trẻ em,” ông Joan Birulés, nhà nghiên cứu tại Đại học Barcelona và đồng tác giả nghiên cứu, nhấn mạnh.