Khu du lịch quốc gia Ninh Chữ có vị trí tại phía Nam Khánh Hòa (tỉnh Ninh Thuận cũ) với quy mô 12.200 ha, có bờ biển dài 105 km. Đây là một trong những điểm đến tiềm năng của Việt Nam nhờ sự đa dạng về cảnh quan tự nhiên và giá trị văn hóa đặc sắc. Các bãi biển hoang sơ, hệ sinh thái rừng, biển độc đáo tại Vườn quốc gia Núi Chúa, và di sản văn hóa Chăm tạo nên sức hút đặc biệt cho khu vực. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch thiếu kiểm soát đang tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm các giá trị tự nhiên và văn hóa này. Nghiên cứu này do TS.KTS Trương Thái Hoài An - Khoa Quy hoạch, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCMhướng đến ba mục tiêu chính: (1) Đánh giá cấu trúc không gian đặc trưng của khu vực ven biển; (2) Xác định các hình thái cảnh quan đặc trưng và đánh giá tiềm năng du lịch của chúng; và (3) Đề xuất các giải pháp phát triển du lịch bền vững, đảm bảo cân bằng giữa khai thác kinh tế, bảo vệ môi trường, và bảo tồn văn hóa.
Khu nghiên cứu sở hữu các không gian đặc trưng độc đáo, được hình thành từ sự giao thoa giữa khung tự nhiên và văn hóa. Những tiềm năng này mở ra cơ hội cho nhiều loại hình du lịch, từ sinh thái, văn hóa, đến nghỉ dưỡng cao cấp du lịch quốc gia Ninh Chữ
- Phát triển du lịch sinh thái: Vườn quốc gia Núi Chúa, là một trong những điểm đến sinh thái hàng đầu tại Đông Nam Á. Các rạn san hô tại Vịnh Vĩnh Hy và Sơn Hải cung cấp cơ hội cho các hoạt động lặn biển, khám phá đa dạng sinh học, và nghiên cứu khoa học. Tại khu vực, các tour trekking qua rừng Núi Chúa hoặc lặn biển tại Vịnh Vĩnh Hy có thể thu hút du khách quốc tế, đặc biệt là những người yêu thích thiên nhiên và phiêu lưu. Khu du lịch Amanoi, nằm gần Vườn quốc gia Núi Chúa, đã thành công trong việc kết hợp cảnh quan tự nhiên (bãi biển, núi, rừng) với các dịch vụ nghỉ dưỡng cao cấp, tạo ra mô hình du lịch sinh thái bền vững. Các hoạt động như quan sát động vật hoang dã hoặc tham quan hệ sinh thái khô hạn có thể được mở rộng để tăng sức hấp dẫn của khu vực.
- Du lịch văn hóa: Di sản văn hóa Chăm, với các tháp như Po Klong Garai và các làng nghề như Mỹ Nghiệp (dệt thổ cẩm) và Bàu Trúc (gốm), là nguồn tài nguyên văn hóa quan trọng. Lễ hội Katê, tổ chức hàng năm, không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là cơ hội để quảng bá văn hóa Chăm đến du khách. Các làng chài như Hộ Hải và Nhơn Hải, với lễ hội cầu ngư và hoạt động đánh cá truyền thống, cung cấp trải nghiệm văn hóa sống động, phù hợp với xu hướng du lịch trải nghiệm. Không gian văn hóa là biểu hiện của các giá trị cộng đồng, các không gian này không chỉ là điểm đến mà còn là nơi lưu giữ ký ức tập thể, tạo nên bản sắc độc đáo. Việc tổ chức các tour du lịch văn hóa, kết hợp tham quan tháp Chăm, trải nghiệm nghề dệt thổ cẩm, và tham gia lễ hội cầu ngư, có thể nâng cao giá trị du lịch và mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương.
- Du lịch nghỉ dưỡng: Các bãi biển như Ninh Chữ, Bình Tiên, và Cà Ná, với cát trắng mịn và không gian thoáng đãng, là nền tảng cho du lịch nghỉ dưỡng. Các khu nghỉ dưỡng cao cấp như Amanoi đã khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch quốc tế, hướng đến phân khúc khách hàng cao cấp.
- Du lịch mạo hiểm: Đồi cát Nam Cương và các vách đá tại Mũi Đá Vách cung cấp không gian lý tưởng cho các hoạt động thể thao mạo hiểm như trượt cát, leo núi, và đua xe địa hình. Các hoạt động này không chỉ thu hút giới trẻ mà còn góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch. Đồi cát Nam Cương, với địa hình thoái nhẹ và diện tích lớn, có thể được phát triển thành trung tâm thể thao sa mạc, tương tự như các điểm đến nổi tiếng ở Dubai.
Mặc dù sở hữu tiềm năng lớn, việc phát triển du lịch tại khu du lịch quốc gia Ninh Chữ đối mặt với nhiều thách thức, từ tác động của biến đổi khí hậu, đô thị hóa và phát triển thiếu kiểm soát, đến bảo tồn văn hóa và quản lý tài nguyên. Di sản văn hóa Chăm là một trong những điểm nhấn của tỉnh Khánh Hòa, nhưng việc bảo tồn và quảng bá chưa được thực hiện hiệu quả. Nhiều tháp Chăm đang xuống cấp, trong khi các làng nghề như dệt thổ cẩm và gốm Bàu Trúc thiếu sự hỗ trợ để duy trì và phát triển. Điều này đặc ra thách thức văn hóa là yếu tố cốt lõi trong việc tạo ra không gian đặc trưng, và sự mai một văn hóa có thể làm giảm sức hấp dẫn của điểm đến.
Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp phân tích hình thái cảnh quan, sử dụng dữ liệu vệ tinh, khảo sát thực địa và phân loại theo các tiêu chí tự nhiên - văn hóa nhằm xác định các vùng cảnh quan cần được bảo tồn hoặc phát triển. Kết quả cho thấy xác định 11 hình thái cảnh quan, bao gồm từ bãi biển, vách đá đến không gian văn hóa, qua đó định hướng phát triển du lịch sinh thái, văn hóa, và nghỉ dưỡng cao cấp. Nghiên cứu nhấn mạnh bảo vệ hệ sinh thái, tích hợp văn hóa địa phương, và đối phó thách thức như biến đổi khí hậu, đô thị hóa. Kết quả này hỗ trợ nhà quản lý, cộng đồng, và nhà đầu tư xây dựng mô hình du lịch bền vững, với đóng góp mới là ứng dụng lý thuyết không gian đặc trưng vào bối cảnh phía nam tỉnh Khánh Hòa (tỉnh Ninh Thuận cũ). |