Ảnh minh họa: Internet

Giống bí xanh thơm thuộc họ bầu bí có tên khoa học Benincasa hispida (Thunb.) có thời gian từ khi trồng đến khi thu hoạch ngắn chỉ khoảng 120 ngày, dễ trồng và năng suất cao. Bí xanh thơm có nhiều giá trị được sử dụng làm rau xanh, làm nước uống bổ dưỡng, ngoài ra còn sử dụng làm thuốc giải nhiệt, tiêu đờm từ thân cây bí. Tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, giống bí xanh thơm bản địa được người dân di thực từ huyện Chợ Đồn về trồng từ nhiều năm nay. Hiện nay, giống bí xanh thơm này đã phát triển thành giống bí thơm đặc sản của huyện Ba Bể với hương vị thơm đặc trưng. Bí xanh thơm Ba Bể được biết đến với đặc điểm quý là tất cả thân, lá, hoa, quả đều có mùi thơm. Khi quả già, vỏ quả cứng và phủ một lớp phấn trắng, thịt quả chắc, khi chế biến có mùi thơm đặc trưng. Do có vỏ quả cứng, dày nên thời gian bảo quản được rất lâu.

Trong những năm gần đây, bí xanh thơm Ba Bể, Bắc Kạn đã mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân tại huyện Ba Bể và đang được đánh giá là cây trồng tiềm năng tại địa phương. Mỗi hecta trồng bí xanh thơm cho thu hoạch trên 30 tấn quả, cho thu nhập khoảng 150 triệu đồng. Diện tích trồng bí xanh thơm năm 2020 là 72,0 ha, trong đó tập trung chủ yếu ở hai xã Địa Linh và Yến Dương huyện Ba Bể (Nguồn số liệu Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Ba Bể). Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích bí xanh thơm đang đặt ra một số vấn đề bất cập như quản lý và sử dụng bộ giống tốt, biện pháp kỹ thuật và thị trường sản phẩm.

Bí xanh thơm là cây giao phấn, sau một thời gian dài người dân canh tác và tự để giống dẫn đến giống bị lẫn tạp, thoái hóa, làm giảm năng suất và chất lượng của sản phẩm, đặc biệt giảm mùi thơm trong quả rõ rệt. Sản xuất bí xanh thơm tại huyện Ba Bể chủ yếu là quảng canh, thiếu các biện pháp kỹ thuật chăm sóc, bón phân, đặc biệt công tác bảo quản giống cho vụ sau còn thủ công nên nhiều đặc tính quý của giống như thời gian bảo quản, giá trị dinh dưỡng và hương thơm bị giảm. Điều này dần làm mất đi thương hiệu và thị trường tiêu thụ của sản phẩm đặc sản này, dẫn đến giảm giá trị kinh tế của sản phẩm. Vì vậy chúng tôi đã tiến hành Nghiên cứu thực trạng sản xuất bí xanh thơm bản địa tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn với mục tiêu chính là đánh giá thực trạng sản xuất bí xanh thơm và chất lượng giống bí xanh thơm bản địa, từ đó là cơ sở xây dựng các biện pháp nâng cao chất lượng giống làm tăng năng suất và giá trị kinh tế hàng hóa cho sản phẩm bí xanh thơm bản địa.

Bí xanh thơm Ba Bể, Bắc Kạn là cây trồng bản địa đặc sản có giá trị kinh tế cao. Diện tích trồng bí thơm tăng nhanh trong những năm gần đây tại huyện Ba Bể và đã được trồng ở 16 xã trong huyện. Tuy nhiên diện tích trồng bí xanh thơm vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ trong cơ cấu cây trồng toàn huyện. Giống bí xanh thơm hiện nay tại huyện Ba Bể đang bị thoái hóa mạnh, có sự phân ly rõ rệt. Chính vì vậy đã làm giảm chất lượng và giảm mùi thơm đặc trưng của giống bí xanh thơm bản địa này. Cần có giải pháp thích hợp để phục hồi và duy trì các đặc tính tốt của giống, qua đó sẽ nâng cao giá trị kinh tế trong sản xuất bí xanh thơm.