Sản phẩm màu cánh gián với lịch sử gần 200 năm này đã thuyết phục được Cục Sở hữu trí tuệ lựa chọn là sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý số 01 khi vượt qua sự “cạnh tranh” với một đặc sản không kém phần nỗi tiếng khác là chè shan tuyết Mộc Châu của tỉnh Sơn La

Niềm tự hào và khó khăn của người dân Phú Quốc

Trong suốt chiều dài lịch sử hơn 200 năm làm nghề sản xuất nước mắm, ngày 01/6/2011 được người dân đảo Phú Quốc coi như một mốc son, ghi nhận thành quả của biết bao thế hệ đã vật lộn giữa trùng khơi đem những con cá cơm đặc hữu của vùng biển Phú Quốc về ủ chượp, lên men qua 12 tháng để cho mỗi bữa cơm của người dân Việt có những giọt mắm thơm ngậy màu cánh gián.

Bà Nguyễn Thị Tịnh, Chủ tịch Hội nước mắm Phú Quốc, người đã dẫn một đoàn những người con ưu tú của huyện đảo Phú Quốc ra tận Hà Nội đón nhận Văn bằng bảo hộ cho biết, hiện tổng số cơ sở sản xuất nước mắm tại Phú Quốc là 115 và được phân làm hai nhóm hộ chính: nhóm hộ tham gia đăng ký là thành viên của Hiệp hội sản xuất nước mắm (89 hộ, chiếm 78% số hộ sản xuất nước mắm) và nhóm hộ còn lại không phải là thành viên của hội sản xuất nước mắm (nhóm hộ sản xuất nhỏ lẻ, ít có khả năng và các điều kiện mở rộng sản xuất).

Mặc dù sở hữu một thương hiệu vô cùng nỗi tiếng và giá trị, tuy nhiên, kể từ khi được cấp đăng bạ chỉ dẫn địa lý cho đến năm 2008, nhưng hộ sản xuất - kinh doanh mặt hàng này trên huyện Phú Quốc vẫn chưa chính thức được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý do khâu tổ chức sản xuất và quản lí, kiểm soát quy trình sản xuất, chế biến, đóng gói để bảo đảm chất lượng sản phẩm ổn định theo tiêu chuẩn mới chỉ thực hiện ở từng công đoạn. Đồng thời, các văn bản quy định về quản lý và thủ tục cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý chưa cụ thể, thuận tiện để người dân có thể chủ động và đồng lòng trong việc sử dụng và bảo vệ thương hiệu chung.

Có thể nói, mặc dù nước mắm Phú Quốc đã được nhà nước và xã hội rất quan tâm khi được lựa chọn là sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý đầu tiên của cả nước. Tuy nhiên, chúng ta mới chỉ dừng lại ở việc đăng bạ sản phẩm có Chỉ dẫn địa lý. Quá trình tiếp cận xây dựng Chỉ dẫn địa lý nước mắm Phú Quốc được triển khai tương đối tốt về mặt luật pháp, nhưng thiếu vắng những tư vấn của các chuyên gia về tổ chức nông dân, tổ chức ngành hàng, marketing, quy hoạch sản xuất. Do vậy, các tác nhân chính của ngành hàng nước mắm vẫn chưa thực sự coi đó là công việc của họ và tham gia vào tích cực. Điều quan trọng hơn là mong muốn và kỳ vọng của người sản xuất, chế biến, thương mại truyền thống tại Phú Quốc chưa được đáp ứng về lợi ích do Chỉ dẫn được bảo hộ mang lại. Người sản xuất nước mắm tại Phú Quốc, đối tượng xứng đang được thừa hưởng giá trị từ sản phẩm truyền thống của họ lại không được hưởng lợi thực sự. Thực tế này đòi hỏi cần thiết phải xây dựng một cơ chế quản lý đồng bộ nhằm quản lý thương hiệu Chỉ dẫn địa lý Phú Quốc cho sản phẩm nước mắm trên thị trường. 

Chắp cánh cho thương hiệu tiếp tục bay cao

Để việc sử dụng và quản lý chỉ dẫn địa lý Phú Quốc lập đi vào thực tiễn đời sống, đồng thời để góp phần lập lại trật tự và quy chuẩn trong việc sản xuất và kinh doanh nước mắm mang chỉ dẫn địa lý Phú Quốc, Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với Trung tâm Ứng dụng và chuyển giao công nghệ tỉnh Phú Quốc hỗ trợ huyện đảo Phú Quốc triển khai dự án “Quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý Phú Quốc dùng cho sản phẩm nước mắm”, thông qua dự án này, người dân Phú Quốc đã được hỗ trợ xây dựng mô hình tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý, xây dựng các văn bản và tài liệu hướng dẫn các văn bản, tài liệu phục vụ công tác quản lý và sử dụng chỉ dẫn địa lý và xây dựng, thiết lập các phương tiện quảng bá sản phẩm nước mắm Phú Quốc.

Việc triển khai thực tiễn hoạt động quản lý và sử dụng chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm nước mắm Phú Quốc đã bắt đầu đi vào ý thức của các doanh nghiệp và hộ dân, qua khảo sát cho thấy 90% số hộ sản xuất nước mắm Phú Quốc hiểu được các kiến thức về Chỉ dẫn địa lý và 76% số hộ đăng ký làm theo (xin cấp quyền sử dụng Chỉ dẫn địa lý) và giá trị sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý tăng từ 10-20% sau khi sử dụng nhãn mác mới mang Chỉ dẫn địa lý. Hiện tại đã có 20 doanh nghiệp đã được đóng mã số thùng và có hồ sơ tự kiểm soát, với tổng số thùng được đánh mã số và có hồ sơ tự kiểm soát là 600 thùng.